nota voor burgemeester en wethouders

1. Inleiding

In bijgaande notitie wordt een korte samenvatting gegeven van het onderzoek naar de leefbaarheid en veiligheid rond het dak- en thuislozencentrum de Cocon in Hilversum. Gestart wordt met een korte beschrijving van de Cocon en een toelichting op de gehanteerde onderzoeksopzet. Daarna wordt op basis van de resultaten, de mogelijke verklaringen en mogelijke maatregelen uit het onderzoek een advies gegeven over de meest kansrijke maatregelen gecombineerd met enkele oplossingsrichtingen.

2. Beschrijving  van de Cocon

De Cocon maakt deel uit van de Regionale Instelling voor Begeleid Wonen (RIBW) Gooi & Vechtstreek. De Cocon bestaat uit 4 onderdelen:

• Een passantenverblijf, dat een slaapplaats biedt voor 12 personen.
• Kortdurende crisisopvang met 4 plaatsen voor mensen in acute nood.
• Een sociaal pension met 24 wooneenheden.
• Een inloop- en dienstencentrum, waar ongeveer 20 personen per dag komen.

Het aantal feitelijke daklozen wordt in 2006 op 228 geschat. Er moet rekening worden gehouden met de overlap van de populatie van Gooi en Vechtstreek met de populatie daklozen in nabijgelegen, grotere centrumgemeenten. Uit de doelgroepanalyse blijkt dat veel daklozen hun verblijf in de Gooi en Vechtstreek geregeld afwisselen met een verblijf in Utrecht, Amsterdam of Amersfoort. Uit de registratiegegevens van de Cocon blijkt dat ongeveer 170 bezoekers in 2009 gebruik hebben gemaakt van de nachtopvang. Volgens diverse geïnterviewden van maatschappelijke instellingen zijn onder de daklozen in de Gooi en Vechtstreek relatief veel personen verslaafd aan alcohol. 50% drinkt dagelijks alcohol in grote hoeveelheden.

Naast de Cocon zijn in de omgeving van het Bloemenkwartier enkele andere maatschappelijke voorzieningen gevestigd. De Vluchtheuvel is een crisisopvang  met 16 plaatsen. Dit in tegenstelling tot wat op bladzijde 6 van de onderzoeksrapportage staat vermeld over de Vluchtheuvel.  De Rembrandthof is een psychiatrisch centrum met crisisopvang voor 75 plaatsen.  De Wording is een open huis voor dakloze en eenzame mensen. Gemiddeld komen hier 15 tot 20 mensen per dag. Op het Koningshof wonen enkele personen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking. Tot slot worden in de buurt huizen verhuurd aan arbeiders uit Midden- en Oost Europa, wat mogelijk gepaard gaat met overlast.

3. Onderzoeksopzet

De centrale onderzoeksvraag luidde:

Wat is de aard en omvang van de leefbaarheid en veiligheid voor de omwonenden van het dak- en thuislozencentrum aan de Neuweg voorafgaande aan en na ingebruikname van de Cocon?

Het belangrijkste onderdeel van het onderzoek vormt de herhaalde enquête onder bewoners in de omgeving van de Cocon. Ze zijn in de maand voorafgaande aan de opening (nulmeting) en één jaar later (1-meting) ondervraagd. Telefonische enquêtes zijn gecombineerd met face-to-face gesprekken met omwonenden, die geen bekend telefoonnummer hebben. Er is hierbij een onderscheid gemaakt tussen de mensen in de directe omgeving van de Cocon en mensen in kwetsbare locaties. Dit zijn gebieden waar mogelijk overlast wordt verwacht van de Cocon. Daarnaast zijn gegevens bij de politie opgevraagd over alle meldingen van incidenten (overlast, dealen, misdrijven) die in de omgeving van de Cocon hebben plaatsgevonden en de aangiften van misdrijven. Omdat de regiopolitie Gooi en Vechtstreek is overgegaan op een nieuw registratiesysteem, kon slechts een vergelijking worden gemaakt over een periode van 3 maanden. Verder zijn gegevens verzameld uit registraties van de toezichthouders. Ook hebben gesprekken plaatsgevonden met vertegenwoordigers van organisaties, die betrokken zijn bij de veiligheid en leefbaarheid in de buurt van de Cocon.

4. Belangrijkste resultaten met reactie

Hieronder worden de belangrijkste resultaten van het onderzoek weergegeven. Opvallend is dat uit de resultaten blijkt dat de grootste vorm van overlast in de buurt de parkeer- en verkeersoverlast is. De resultaten worden beschreven in de volgorde, waarin ze in de onderzoeksrapportage worden genoemd. Elk resultaat is voorzien van een ambtelijke reactie.

1. Onveiligheidsgevoelens zijn toegenomen. Na de opening van de Cocon zijn de onveiligheidsgevoelens van bewoners in hun eigen woonomgeving toegenomen, zowel bij de direct omwonenden (van 15% in 2008 naar 31% in 2009) als bij de bewoners van kwetsbare locaties (van 31% in 2008 naar 40% in 2009). Een kwetsbare locatie is een gebied waar mogelijk overlast werd verwacht van bezoekers en bewoners van de Cocon, alhoewel deze gebieden niet in de directe omgeving van de Cocon liggen. De toename in onveiligheidsgevoelens wordt vooral veroorzaakt door geluidsoverlast, dronken mensen op straat en vervuiling. De negatieve ontwikkeling in onveiligheidsgevoelens komt wellicht door de ligging van de Cocon in een woonwijk in plaats van in het centrum, waardoor de negatieve ontwikkelingen meer opvallen. 

   Reactie

   In het onderzoek is ook gevraagd naar het algemene gevoel van onveiligheid, waarbij niet aan een specifieke locatie is gerefereerd. (Blz 9). Dan geldt dat voor de opening van de Cocon 17% van de direct omwonenden zich wel eens onveilig voelt en 39% heeft dat gevoel een jaar na de opening van de Cocon. Deze percentages zijn voor de kwetsbare locaties respectievelijk 31% en 53%. Opvallend is dat het algemene gevoel van onveiligheid in de directe omgeving van de Cocon lager is als in de kwetsbare locaties. Hiermee wordt aangetoond dat het bijzonder lastig is om het gevoel van onveiligheid direct te relateren aan 1 specifieke locatie. Opvallend gegeven is dat in 2008 wordt gevreesd dat het speelplein aan de Neuweg na de opening van de Cocon niet meer zal worden gebruikt (blz. 20). Uit het onderzoek blijkt dat ouders hun kinderen na de opening van de Cocon nog net zo vaak laten spelen op het speelplein als voor de opening van het dak- en thuislozencentrum. Volgens enkele sleutelinformanten van de bewonersgroepen gebeurt dit nu wel vaker onder toezicht van ouders.

   2.      Criminele overlast is afgenomen. Respondenten geven aan minder vaak slachtoffer te zijn geweest van diefstal en woninginbraak. Daarnaast zijn bij de politie minder aangiften gedaan van diefstal en inbraak.  Dit komt waarschijnlijk door het verhoogde toezicht.

   Reactie

   Uit deze waarneming valt af te leiden dat goed toezicht met een hoge mate van waarschijnlijkheid effectief is  als het (onder andere) gaat om het verminderen van criminele overlast.

   3.      Openbare orde overlast en audiovisuele overlast zijn toegenomen. Openbare orde overlast (onder andere alcohol drinken op locaties waar dat niet is toegestaan) en audiovisuele overlast (onder andere geluidsoverlast en vervuiling van de openbare ruimte) zijn toegenomen na de opening van de Cocon.  Met name bij het inloop- en dienstencentrum van de Cocon is het een komen en gaan van veel verschillende personen. Daarnaast komen in de nachtopvang veel verschillende personen die vaak maar één of twee nachten in deze voorziening slapen. Hilversum is een aantrekkelijke gemeente voor de “forenzende dakloze”. In tegenstelling tot andere steden hanteert Hilversum geen “regio-binding”. Onder regio-binding wordt verstaan: De door gemeenten gestelde voorwaarden aan de herkomst van daklozen alvorens hen in opvangvoorzieningen toe te staan.

   Reactie

   In algemene zin kan worden opgemerkt dat overlast gerelateerd aan alcohol drinken lastig is te duiden. Professionals maken een onderscheid tussen alcoholgebruik en problematisch alcoholgebruik. In welke mate deze twee verschillende doelgroepen met verschillend gedrag voorkomen in de Cocon is onduidelijk. Verder wordt op blz. 31 ook vermeld dat bij de politie na de opening van de Cocon niet meer (alcohol- en/of drugsgerelateerde) overlastmeldingen zijn binnengekomen.

   4.      Grootste vorm van overlast in de buurt is parkeer- en verkeersoverlast. Zowel voor als na de opening van de Cocon noemen bewoners parkeer- en verkeersoverlast de grootste vorm van overlast. Het gaat dan met name om fout en dubbelparkeren en verkeersonveilig gedrag. Bijna tweederde (67%) van de direct omwonenden zegt dat parkeer- en verkeersproblematiek het grootste probleem is in de buurt, terwijl 15% de Cocon als grootste buurtprobleem noemt. De meeste overlastmeldingen die bij de politie binnenkomen gaan eveneens over parkeer- en verkeersproblemen.

   Reactie

   Bovenstaande percentages plaatsen de ervaring van verschillende vormen van overlast in de buurt in perspectief. Dit is geen pleidooi om problemen weg te poetsen maar pleit ervoor om binnen een geïntegreerde wijkaanpak een samenhangende aanpak van de verschillende problemen verder te ontwikkelen.

   5.      Er is meer alcoholoverlast dan drugsoverlast. Zowel drugsoverlast als alcoholoverlast zijn toegenomen na opening van de Cocon. Bewoners ervaren echter bijna twee keer zoveel overlast van alcoholisten als van harddrugsverslaafden. Alcoholgerelateerde overlast komt waarschijnlijk door het relatief grote aantal alcoholverslaafden in Hilversum. Verder wordt aangegeven dat bewoners in de Cocon geen alcohol mogen drinken, terwijl op openbare plekken in de omgeving een alcoholverbod geldt.

   Reactie

   Uit het onderzoek wordt niet duidelijk of de overlast wordt veroorzaakt door problematisch alcoholgebruik van Cocon bewoners. En hoeveel problematische alcoholgebruikers zich bevinden in de Cocon. Professionals zijn van mening dat problematische alcoholgebruikers gebaat zijn bij een specifiek op hen toegesneden behandeling. De vraag is dus hoeveel problematische alcoholgebruikers er zijn in de Cocon en of deze bewoners beter af zouden zijn met een ander type opvang en behandeling.

   6.      Jongerenoverlast is toegenomen. Direct omwonenden geven ten opzichte van 2008 in 2009 vaker aan overlast te ervaren van samenscholende jongeren en daarbij gepaard gaande geluidsoverlast. In het weekend hangen jongeren rond op het speelplein aan de Neuweg. Volgens de toezichthouders is de jongerenoverlast niet toegenomen in 2009 maar kan het zijn dat bewoners door de komst van de Cocon alerter zijn geworden op jongerenoverlast.

   Reactie

   Elke gemeente in Nederland kent uit eigen ervaring de problematiek van hangjongeren en hun voorkeur voor schoolpleinen, buitenruimtes van kinderopvang, scholen en speeltuinen. Dit probleem heeft geen directe relatie met de Cocon. Het fenomeen pleit wel voor het handhaven van goed toezicht.

   7.      Ervaringen bewoners komen niet overeen met verwachtingen vooraf. Voor de opening van de Cocon verwacht een groot deel van de direct omwonenden dat de criminaliteit (46%) en overlast (62%) zullen toenemen, terwijl na de opening van de Cocon 13% zegt dat de criminaliteit is toegenomen en 48% dat de overlast is toegenomen.  

   Reactie

   De conclusie is dat het, gezien de verwachtingen van de direct omwonenden, in ieder geval meevalt met de ervaringen na de opening van de Cocon. De criminele overlast is zelfs afgenomen, terwijl is gebleken dat de grootste overlast wordt ervaren door parkeer- en verkeersoverlast en de jongerenoverlast ook zonder de Cocon zal bestaan. Het is goed duidelijk te communiceren over deze berichten.

   8.      Mening over toezichthouders is positief. Twee vijfde van de bewoners noemt in 2009 de (continuering van de) inzet van toezichthouders als mogelijke maatregel om ervoor te zorgen dat criminaliteit en overlast niet groter worden. Door alle bewonersgroepen is het verhoogde toezicht in de wijk na opening van de Cocon als positief ervaren. 

   Reactie

   Het blijkt een gegeven dat bewoners zich, onafhankelijk van feitelijke gegevens, prettiger voelen als er goed toezicht in de leefomgeving is. Het is een gegeven om rekening mee te houden.

    

   5. Aandachtspunten:

   • toezicht in stand houden:

    

   De werkzaamheden van de toezichthouders hebben een positieve uitstraling naar de buurt en wordt door de meeste betrokkenen zeer gewaardeerd; het huidige contract met de toezichthouders (via Versa Welzijn) loopt tot 1 september 2010 en wordt dit voorjaar geëvalueerd.

   • verbetering van de kennis over de bewoners en bezoekers van de Cocon

    

   Er is vaak sprake van een negatieve beeldvorming over cliënten van voorzieningen als de Cocon.

   Regelmatig wordt gesproken over “alcoholverslaafden”; binnen de RIBW (en de Cocon) wordt gesproken over problematisch alcoholgebruik, waarbij gekeken wordt naar gebruik en gedrag.

   Daarnaast geven de dagactiviteiten van St. Pak Aan (o.a. veegprojecten in de wijk ) veel positieve reacties.

   • uitbreiding aantal begeleid woonvoorzieningen

    

         Dit is een aandachtspunt voor de toekomst; momenteel ervaart RIBW hierin nog geen

         capaciteitsprobleem; cliënten die hier aan toe zijn kunnen worden doorgeplaatst.

   • beschikbaar stellen van een voorziening waar alcohol kan worden gedronken

    

   De realisering van een Hostel (voorziening voor alcoholverslaafden)  en/of oprichting van Skaeve Huse c.q. containerwoningen (basale woonvoorzieningen met minimale begeleiding)

   worden in het kader van de uitwerking van het “Regioaal Kompas Gooi en Vechtstreek” (beleidsnotitie om zoveel mogelijk daklozen onder dak te brengen) als speerpunten benoemd.

   • regiobinding toepassen

    

   In de regio Gooi en Vechtstreek wordt regiobinding (stellen van voorwaarden aan de herkomst van daklozen) nog niet toegepast. De VNG is samen met het ministerie van VWS bezig om regiobinding landelijk in te voeren. Bij het G 43-overleg dat onlangs is gehouden is echter gebleken dat er grote bezwaren bestaan tegen de (bureaucratische ) wijze waarop dit uitgevoerd zou kunnen worden

   Over de nadere uitwerking van deze aandachtspunten wordt u in een aparte nota integraal geadviseerd. .

   Voorstel:

   1. Instemmen met reactie op onderzoeksrapport “buiten de Cocon” (1-meting).
   2. Het rapport met reactie van uw college om advies voorleggen aan de Beheer groep Cocon en de Club van zes.
   3. De gemeenteraad het rapport met reactie van uw college middels een brief ter kennisneming aanbieden.

    

   Het hoofd van de afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling,

   Dhr. W.C.M. Bekenkamp

Nota eenmeting 16 02 2010